Zabbix 8؛ بررسی مهم‌ترین قابلیت‌ها و تغییرات نسخه جدیدZabbix

مقدمه

هر نسخه جدید Zabbix معمولاً فقط مجموعه‌ای از قابلیت‌های تازه نیست؛ بلکه بخشی از مسیر توسعه این پلتفرم برای پاسخ به نیازهای جدید سازمان‌ها در حوزه Monitoring، Performance، Scalability و Observability است. در Zabbix 8 نیز مجموعه‌ای از تغییرات در بخش‌های مختلف این پلتفرم ایجاد شده است؛ از اضافه شدن ClickHouse به‌عنوان گزینه‌ای برای ذخیره History گرفته تا قابلیت‌های جدید در Dashboard، بهبود رابط کاربری، پشتیبانی Native از JSON، بهینه‌سازی عملکرد Database و Elasticsearch و تغییرات امنیتی و احراز هویت.

اما اگر بخواهیم این تغییرات را فقط به شکل فهرستی از قابلیت‌ها معرفی کنیم، بخش مهم ماجرا از دست می‌رود.

سؤال اصلی این است:

Zabbix 8 چه مشکلی را حل می‌کند و این تغییرات در یک محیط واقعی Monitoring چه کاربردی دارند؟

در ادامه مهم‌ترین تغییرات این نسخه را از همین زاویه بررسی می‌کنیم.

۱. رابط کاربری مدرن‌تر و تجربه کاربری بهتر در Zabbix 8

یکی از تغییراتی که کاربر از همان ابتدای کار می‌تواند آن را مشاهده کند، بهبود رابط کاربری Zabbix است.

در Zabbix 8 یک Dark Blue Theme جدید اضافه شده و بخش‌های مختلف رابط کاربری نیز برای استفاده ساده‌تر و خوانایی بهتر بهبود پیدا کرده‌اند. Zabbix همچنین فونت‌های جدید و Embedded را در رابط کاربری خود قرار داده است تا نمایش محتوا در سیستم‌ها و زبان‌های مختلف، سازگاری و خوانایی بهتری داشته باشد.

این تغییر شاید در نگاه اول صرفاً یک تغییر ظاهری به نظر برسد، اما در محیط‌های بزرگ Monitoring، تیم‌های فنی ساعت‌های زیادی را با Dashboardها، Problemها، Graphها و صفحات Configuration کار می‌کنند.

بنابراین خوانایی بهتر اطلاعات و دسترسی ساده‌تر به بخش‌های مختلف می‌تواند مستقیماً روی تجربه کار تیم Monitoring تأثیر بگذارد.

۲. مدیریت بهتر Dashboardها؛ انتقال ساده‌تر بین محیط‌های Zabbix

یکی دیگر از تغییرات کاربردی Zabbix 8، امکان Export و Import کردن Dashboardها است.

در نسخه جدید می‌توان Dashboardهای انتخاب‌شده را در قالب‌های YAML، JSON یا XML Export کرد و سپس آن‌ها را در یک محیط دیگر Import کرد.

این قابلیت برای سازمان‌هایی که چندین محیط Zabbix دارند اهمیت زیادی دارد.

برای مثال فرض کنید یک سازمان برای شعب مختلف، دیتاسنترهای متفاوت یا محیط‌های Production و Test از Zabbix استفاده می‌کند. در چنین شرایطی ایجاد یک Dashboard مشابه برای هر محیط می‌تواند زمان‌بر باشد.

با قابلیت Export/Import می‌توان ساختار Dashboard، Widgetها و تنظیمات آن را راحت‌تر بین محیط‌های مختلف منتقل کرد.

در نتیجه، Dashboard دیگر فقط یک صفحه نمایش اطلاعات نیست؛ بلکه می‌تواند به‌عنوان یک الگوی قابل انتقال برای تیم Monitoring مورد استفاده قرار گیرد.

New fonts:

Legacy fonts:

۳. Scatter Plot؛ یک روش جدید برای تحلیل ارتباط بین Metricها

یکی از قابلیت‌های جالب Zabbix 8، اضافه شدن Scatter Plot Widget به Dashboard است.

Scatter Plot به جای اینکه فقط مقدار یک Metric را در طول زمان نمایش دهد، امکان بررسی رابطه بین دو Metric را فراهم می‌کند.

در این نمودار، مقادیر دو Metric روی محورهای X و Y قرار می‌گیرند و داده‌ها به شکل نقاط مختلف نمایش داده می‌شوند.

این روش می‌تواند برای پیدا کردن مواردی مانند:

• Correlation بین دو Metric
• الگوهای تکرارشونده
• Clusterها
• Outlierها
• ارتباط احتمالی بین رفتار دو شاخص

مورد استفاده قرار گیرد.

برای مثال تصور کنید می‌خواهیم بررسی کنیم آیا افزایش CPU Utilization با افزایش Application Response Time ارتباط دارد یا خیر.

به جای بررسی جداگانه نمودار هر دو Metric، Scatter Plot می‌تواند ارتباط میان آن‌ها را در یک نمای واحد نشان دهد.

این موضوع Zabbix را یک قدم بیشتر از نمایش ساده Metricها به سمت تحلیل داده‌های Monitoring می‌برد.

۴. ذخیره History با ClickHouse؛ گامی برای مدیریت حجم بالای داده

یکی از مهم‌ترین تغییرات فنی Zabbix 8، اضافه شدن پشتیبانی از ClickHouse به‌عنوان Backend Database برای ذخیره History داده‌های Itemها است.

اما چرا این موضوع اهمیت دارد؟

در یک سازمان بزرگ، Zabbix می‌تواند در هر ثانیه حجم قابل توجهی از داده‌های Monitoring را دریافت و ذخیره کند.

هرچه تعداد Hostها، Itemها و فواصل جمع‌آوری اطلاعات بیشتر شود، حجم History نیز افزایش پیدا می‌کند.

ClickHouse یک Database تحلیلی با تمرکز بر پردازش حجم بالای داده است و اضافه شدن آن به Zabbix، گزینه دیگری را برای معماری ذخیره‌سازی داده‌های History در اختیار سازمان‌ها قرار می‌دهد.

این قابلیت به‌خصوص در محیط‌هایی که تعداد Metricها بسیار زیاد است، می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

بنابراین یکی از نکات مهم Zabbix 8 این است که بحث Monitoring دیگر فقط درباره جمع‌آوری داده نیست؛ بلکه نحوه ذخیره‌سازی و پردازش حجم بالای داده‌های Monitoring نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

۵. پشتیبانی Native از JSON؛ مدیریت بهتر داده‌های ساختاریافته

یکی دیگر از تغییرات مهم Zabbix 8، اضافه شدن JSON به‌عنوان یک Data Type واقعی برای Item Valueها است.

در نسخه‌های قبلی، داده‌های JSON از طریق Text Item دریافت و مانند یک رشته ذخیره می‌شدند. در Zabbix 8، JSON می‌تواند به شکل Native ذخیره شود و محدودیت اندازه آن نیز افزایش پیدا کرده است. همچنین Zabbix می‌تواند JSON نامعتبر را تشخیص دهد و از ذخیره آن جلوگیری کند.

این قابلیت در محیط‌های امروزی که بسیاری از سرویس‌ها و APIها اطلاعات خود را در قالب JSON ارائه می‌کنند، اهمیت زیادی دارد.

برای مثال یک API ممکن است اطلاعاتی مانند:

• وضعیت سرویس
• تعداد درخواست‌ها
• زمان پاسخ
• Error Rate
• وضعیت تراکنش‌ها

را در قالب یک JSON برگرداند.

حالا Zabbix می‌تواند این نوع داده‌ها را ساختاریافته‌تر مدیریت کند.

این تغییر می‌تواند در سناریوهای API Monitoring، Application Monitoring و Integration با سرویس‌های مختلف کاربرد قابل توجهی داشته باشد.

۶. بهبود عملکرد Database و افزایش پایداری Monitoring

بخش دیگری از تغییرات Zabbix 8 مربوط به Performance داخلی Server است.

یکی از این تغییرات، بهینه‌سازی Startup زبیکس سرور است.

Zabbix Server در نسخه جدید می‌تواند داده‌های History را برای چندین Item به صورت هم‌زمان از Database بارگذاری کند، به جای اینکه این کار را Item به Item انجام دهد. نتیجه این تغییر، Startup سریع‌تر Zabbix Server است.

از طرف دیگر، Zabbix 8 امکان تعریف چندین PostgreSQL Database Host را نیز فراهم کرده است.

در این حالت، Zabbix می‌تواند Hostها را به ترتیب بررسی کند تا یک Connection قابل استفاده برای Read/Write پیدا کند؛ قابلیتی که می‌تواند در سناریوهای دارای Database Failover اهمیت داشته باشد.

این تغییرات شاید در ظاهر برای کاربر عادی Zabbix قابل مشاهده نباشند، اما برای محیط‌های Enterprise بسیار مهم هستند؛ زیرا در چنین محیط‌هایی پایداری خود سیستم Monitoring به اندازه پایش تجهیزات اهمیت دارد.

۷. بهینه‌سازی Elasticsearch در Zabbix 8

اگر Zabbix در کنار Elasticsearch استفاده شود، Zabbix 8 نیز تغییرات قابل توجهی در این بخش دارد.

در نسخه جدید، نحوه دریافت داده از Elasticsearch بهینه شده و Zabbix دیگر برای این کار از Scroll Feature استفاده نمی‌کند.

همچنین Connectionهای موجود به Elasticsearch مجدداً مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای هر درخواست Connection جدید ایجاد نمی‌شود. Zabbix همچنین مشکل Hang شدن Server هنگام ارسال هم‌زمان چند Request به Elasticsearch را برطرف کرده است.

این تغییرات برای سازمان‌هایی که حجم قابل توجهی از داده‌های Monitoring یا Log را در Elasticsearch مدیریت می‌کنند اهمیت بیشتری دارد.

در چنین معماری‌هایی، بهینه‌سازی ارتباط بین Zabbix و Elasticsearch می‌تواند به استفاده بهتر از منابع و عملکرد پایدارتر سیستم کمک کند.

۸. بهبود Monitoring شبکه با SNMPv3

Zabbix 8 در بخش SNMPv3 نیز یک بهینه‌سازی جالب ارائه می‌کند.

Zabbix اکنون می‌تواند Mapping مربوط به SNMPv3 EngineID و IP را Cache کند و در Checkهای بعدی از اطلاعات ذخیره‌شده استفاده کند.

در صورت معتبر بودن EngineID ذخیره‌شده، نیاز به انجام Probe مجدد کاهش پیدا می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند باعث کاهش Traffic غیرضروری و بهبود Performance Pollerها شود.

این قابلیت برای سازمان‌هایی که تعداد زیادی تجهیزات شبکه را با SNMPv3 مانیتور می‌کنند اهمیت بیشتری دارد.

۹. امنیت بیشتر در کنترل Zabbix Agent

در Zabbix 8 دو پارامتر جدید به نام‌های:

AllowKeyRegexp

و

DenyKeyRegexp

به Configuration مربوط به Zabbix Agent و Zabbix Agent 2 اضافه شده‌اند.

این قابلیت امکان کنترل دقیق‌تر Keyها و پارامترهای آن‌ها را بر اساس الگوهای Regular Expression فراهم می‌کند.

در محیط‌های سازمانی، این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همه Monitoring Keyها الزاماً نباید بدون محدودیت روی Agent قابل اجرا باشند.

با این قابلیت می‌توان سیاست دقیق‌تری برای تعیین Keyهای مجاز و غیرمجاز تعریف کرد.

در واقع Zabbix 8 در کنار توسعه قابلیت‌های Monitoring، روی کنترل و امنیت ارتباط Agentها نیز تمرکز کرده است.

۱۰. بهبود احراز هویت و SAML

در Zabbix 8 تنظیمات SAML نیز کاربردی‌تر شده‌اند.

Super Adminها اکنون می‌توانند Certificateها و Private Keyهای مربوط به SAML را مستقیماً از Frontend وارد کنند.

این موارد شامل:

• IdP Certificate
• SP Certificate
• SP Private Key

هستند و Zabbix نیز هنگام ذخیره، اعتبار آن‌ها را بررسی می‌کند.

برای سازمان‌هایی که از Single Sign-On و زیرساخت‌های متمرکز احراز هویت استفاده می‌کنند، این تغییر می‌تواند فرآیند مدیریت Authentication را ساده‌تر کند.

۱۱. تغییرات مهم در Integrationها؛ از جمله Jira و Telegram

یکی از نکات جالب Zabbix 8 مربوط به Media Typeها و Integrationهاست.

در این نسخه، Webhookهایی که به Endpointهای HTTPS متصل می‌شوند به‌صورت پیش‌فرض TLS Certificate مربوط به Endpoint را بررسی می‌کنند.

این موضوع Webhookهایی مانند:

• Jira
• Slack
• Telegram
• سایر Integrationهای مبتنی بر HTTPS

را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این تغییر از یک طرف امنیت ارتباطات را افزایش می‌دهد، اما از طرف دیگر هنگام Upgrade باید Compatibility تنظیمات Integrationهای موجود نیز بررسی شود.

این نکته برای سازمان‌هایی که Zabbix را به سیستم‌هایی مانند Jira، Service Desk یا ابزارهای Notification متصل کرده‌اند اهمیت ویژه‌ای دارد.

۱۲. Templateهای به‌روزشده برای Monitoring دقیق‌تر

بخش دیگری از توسعه Zabbix 8 به Templateهای آماده مربوط می‌شود.

برخی Templateها در این نسخه بهبود پیدا کرده‌اند؛ برای مثال Templateهای Linux از نظر Dashboard و Monitoring مربوط به Network Interfaceها و Block Deviceها ارتقا یافته‌اند.

Templateهای AWS Cost Explorer و Azure Cost Management نیز Dashboardهای بهبود‌یافته دارند و Templateهای دیگری مانند Ceph، Ciena و GitHub نیز تغییراتی داشته‌اند.

این موضوع اهمیت Templateهای رسمی Zabbix را بیشتر می‌کند؛ زیرا سازمان‌ها می‌توانند بخش قابل توجهی از Monitoring خود را بر اساس Templateهای به‌روز شده پیاده‌سازی کنند.

۱۳. آیا ارتقا به Zabbix 8 فقط نصب نسخه جدید است؟

خیر.

یکی از نکات مهمی که هنگام بررسی Zabbix 8 نباید نادیده گرفته شود، Upgrade Notes است.

در زمان ارتقا از نسخه‌های قبلی، برخی پیش‌نیازها و تغییرات Breaking وجود دارند.

برای مثال حداقل نسخه‌های مورد نیاز Database افزایش پیدا کرده‌اند:

• MySQL/Percona: حداقل 8.4
• MariaDB: حداقل 10.11
• PostgreSQL: حداقل 15
• TimescaleDB: حداقل 2.20

حداقل نسخه PHP نیز از 8.0 به 8.2 افزایش یافته است. همچنین پشتیبانی از Agentهای بسیار قدیمی نیز متوقف شده است.

بنابراین سازمان‌هایی که قصد مهاجرت به Zabbix 8 دارند، باید قبل از Upgrade، وضعیت:

Database → PHP → Agentها → Pluginها → Templateها → Integrationها

را بررسی کنند.

راهنمای رسمی Upgrade نیز تأکید می‌کند که تغییر نسخه Zabbix می‌تواند روی Integrationهای Third-Party اثر بگذارد و باید Compatibility آن‌ها بررسی شود.

Zabbix 8 در نهایت چه مسیری را دنبال می‌کند؟

اگر تغییرات Zabbix 8 را کنار هم قرار دهیم، می‌توانیم تصویر بزرگ‌تری از مسیر این پلتفرم ببینیم.

از یک طرف، Zabbix همچنان روی مواردی مانند:

Monitoring → Performance → Scalability → Security

تمرکز دارد.

اما در کنار آن، مسیر توسعه Zabbix به سمت Observability، OpenTelemetry، Log-based Observability و AI Enablement نیز در حال حرکت است. Roadmap رسمی Zabbix برای نسخه 8.0 مواردی مانند جمع‌آوری OpenTelemetry، تحلیل مبتنی بر Log و حتی Zabbix MCP Server را در مسیر توسعه قرار داده است.

بنابراین شاید مهم‌ترین نکته درباره Zabbix 8 فقط یک قابلیت خاص مانند ClickHouse یا Scatter Plot نباشد.

بلکه مجموعه این تغییرات نشان می‌دهد Zabbix در حال حرکت از یک ابزار صرفاً سنتی برای Infrastructure Monitoring به سمت یک پلتفرم گسترده‌تر برای Monitoring و Observability است.

Zabbix 8 برای چه سازمان‌هایی اهمیت بیشتری دارد؟

Zabbix 8 می‌تواند برای سازمان‌هایی که زیرساخت‌های بزرگ و پیچیده دارند، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ به‌خصوص سازمان‌هایی که با حجم بالایی از Metricها، Databaseها، تجهیزات شبکه، سرویس‌های Application و Integrationهای مختلف کار می‌کنند.

قابلیت‌هایی مانند ClickHouse، بهبود Elasticsearch، JSON Native، Dashboardهای قابل انتقال، Scatter Plot و بهینه‌سازی Database می‌توانند در چنین محیط‌هایی کاربرد بیشتری داشته باشند.

از طرف دیگر، تغییرات امنیتی و Authentication نیز Zabbix را برای محیط‌های سازمانی بزرگ آماده‌تر می‌کند.

در چنین شرایطی، مهم‌تر از صرفاً نصب Zabbix 8، طراحی صحیح معماری Monitoring، انتخاب روش مناسب ذخیره‌سازی داده و پیاده‌سازی درست Integrationها است.

سدیدآفرین و پیاده‌سازی Zabbix 8 در سازمان‌ها

استفاده مؤثر از Zabbix 8 تنها به نصب و Upgrade نرم‌افزار محدود نمی‌شود. انتخاب معماری مناسب، طراحی Monitoring، بهینه‌سازی Database، ایجاد Templateهای اختصاصی، Integration با سایر سامانه‌ها و طراحی Dashboardهای مدیریتی، همگی در موفقیت یک پروژه Monitoring نقش دارند.

سدیدآفرین به عنوان اولین نمایندگی رسمی زبیکس در ایران و خاورمیانه با تجربه در طراحی و توسعه راهکارهای Monitoring مبتنی بر Zabbix می‌تواند در زمینه پیاده‌سازی، ارتقا و توسعه Zabbix، طراحی Templateهای اختصاصی و یکپارچه‌سازی Zabbix با سایر سامانه‌های سازمانی به سازمان‌ها کمک کند.

جمع‌بندی

Zabbix 8 را نمی‌توان صرفاً یک نسخه جدید با چند قابلیت اضافه دانست.

در این نسخه، از یک طرف قابلیت‌های جدیدی مانند ClickHouse، Scatter Plot و Native JSON اضافه شده‌اند و از طرف دیگر بخش‌هایی مانند Database، Elasticsearch، SNMPv3، Dashboard، امنیت و رابط کاربری بهبود پیدا کرده‌اند.

در کنار این موارد، مسیر توسعه رسمی Zabbix نشان می‌دهد که این پلتفرم در حال حرکت جدی‌تر به سمت Observability، OpenTelemetry و قابلیت‌های مبتنی بر AI است.

به همین دلیل، Zabbix 8 را می‌توان یکی از نسخه‌های مهم در مسیر توسعه این پلتفرم دانست؛ نسخه‌ای که علاوه بر بهبود قابلیت‌های فعلی، زمینه را برای نسل جدید Monitoring و Observability فراهم می‌کند.